Giống cà phê Bourbon: nguồn gốc, đặc điểm và hương vị

Bourbon là một trong hai giống Arabica gốc của ngành cà phê hiện đại, cùng với Typica. Nhiều giống nổi tiếng như Caturra, Pacas, SL28 hay Villa Sarchi đều có gốc từ Bourbon. Bài viết này đi qua nguồn gốc, đặc điểm cây, điều kiện trồng, hương vị và các biến thể quan trọng của giống Bourbon.

Giống cà phê Bourbon có nguồn gốc từ đâu?

Cây cà phê Arabica có nguồn gốc từ Ethiopia, sau đó được trồng ở Yemen. Đầu thế kỷ 18, người Pháp mang cây cà phê từ Yemen đến đảo Bourbon ở Ấn Độ Dương. Hòn đảo này nay là La Réunion, một vùng hải ngoại của Pháp. Tên giống “Bourbon” được đặt theo tên hòn đảo.

Trong khoảng một thế kỷ, Bourbon gần như chỉ được trồng trên đảo. Đến giữa thế kỷ 19, giống này theo các nhà truyền giáo và người định cư đến Đông Phi và Brazil. Từ Brazil, Bourbon lan ra khắp châu Mỹ Latinh và trở thành một trong hai nhánh di truyền chính của Arabica thương mại, bên cạnh Typica.

Cây cà phê Bourbon có đặc điểm gì?

• Dáng cây: Bourbon là giống cây cao, phân nhiều cành. So với Typica, cây gọn hơn và cành mọc dày hơn.
• Lá non: màu xanh lục. Đây là một dấu hiệu để phân biệt với Typica, vốn có lá non màu đồng.
• Quả: tròn hơn quả Typica. Ngoài Bourbon đỏ còn có Bourbon vàng và Bourbon hồng, cam.
• Hạt: kích thước trung bình, đều.
• Năng suất: cao hơn Typica khoảng 20 đến 30%, nhưng vẫn thấp hơn nhiều giống lai hiện đại.

Bourbon cần điều kiện trồng như thế nào?

Bourbon cho chất lượng tốt nhất ở độ cao từ khoảng 1.000 đến 2.000 mét. Cây cần lượng mưa đều và khí hậu mát. Ở độ cao lớn, quả chín chậm, hạt đặc hơn và tích lũy được nhiều đường hơn.

Điểm yếu của Bourbon là khả năng kháng bệnh. Giống này dễ nhiễm gỉ sắt lá, bệnh thối quả và tuyến trùng. Vì vậy, người trồng phải chăm sóc kỹ, và nhiều vùng đã thay Bourbon bằng các giống lai kháng bệnh. Đây cũng là lý do lô Bourbon chất lượng cao thường có giá tốt.

Cà phê Bourbon có hương vị gì?

Bourbon được đánh giá cao nhờ vị ngọt rõ và cấu trúc cân bằng. So với Typica, Bourbon thường ngọt hơn, độ chua thanh và mềm hơn. Các nốt hương hay gặp là caramel, chocolate sữa, trái cây chín và đôi khi có hậu vị giống men rượu nhẹ.

Hương vị cụ thể phụ thuộc nhiều vào vùng trồng, cách sơ chế và mức rang. Bourbon trồng ở Rwanda hay Burundi thường sáng và nhiều trái cây. Bourbon Brazil sơ chế tự nhiên thì đậm, ngọt kiểu hạt và chocolate.

Ở Việt Nam, Bourbon được trồng ở vùng cao như Cầu Đất, Đà Lạt. Nếu muốn thử, bạn có thể chọn cà phê Blagu Arabica Bourbon Cầu Đất hoặc Brazil Yellow Bourbon để so sánh hai phong cách.

Những biến thể nào bắt nguồn từ Bourbon?

• Caturra (Brazil): đột biến lùn tự nhiên của Bourbon, phát hiện ở Brazil đầu thế kỷ 20. Cây thấp, dễ thu hái, năng suất cao hơn Bourbon.
• Pacas (El Salvador): đột biến lùn tự nhiên, phát hiện năm 1949 tại trang trại của gia đình Pacas ở vùng Santa Ana. Pacas hiện chiếm khoảng một phần tư sản lượng cà phê El Salvador.
• Villa Sarchi (Costa Rica): đột biến lùn tự nhiên, phát hiện ở vùng Sarchí vào những năm 1950. Giống này hợp với độ cao lớn và gió mạnh.
• SL28 và SL34 (Kenya): hai dòng được Phòng thí nghiệm Scott ở Kenya chọn lọc vào những năm 1930. SL28 nổi tiếng về hương vị, SL34 hợp vùng mưa nhiều. Đọc thêm trong bài cà phê Kenya.
• Tekisic (El Salvador): được Viện Nghiên cứu Cà phê Salvador chọn lọc từ Bourbon trong giai đoạn 1949 đến 1977. Tên gọi có nghĩa là “nhỏ” trong tiếng Nahuatl, vì hạt khá nhỏ.

Ngoài ra còn có nhiều dòng khác như Bourbon Pointu (Laurina), Jackson hay Mokka. Muốn tìm hiểu sâu hơn, bạn có thể đọc loạt bài Các giống cà phê: khóa học cấp tốc về Gesha và Bourbon.

Kết luận

Bourbon là giống cà phê có giá trị cả về lịch sử lẫn di truyền. Từ một hòn đảo nhỏ ở Ấn Độ Dương, giống này đã trở thành nền tảng của nhiều giống Arabica được trồng nhiều nhất hiện nay. Nếu thích một tách cà phê ngọt, cân bằng và dễ uống, Bourbon là lựa chọn đáng thử, nhất là khi rang ở mức vừa để giữ vị ngọt tự nhiên.